MODERN FİZİK VE FELSEFE

Ernst von Aster

Beril Yılmaz Senem

Serkan Akkoyun, A. A. Billur, Murat Bursal

Heisenberg belirsizlik ilkesi ile doğrudan ilişkili olan kuantum mekaniksel sıra değiştirme bağıntıları, öğrencilerin kuantum mekaniğini anlamaları açısından büyük bir öneme sahiptir. Lisans programlarında genellikle teorik olarak verilen, modern fizik ve kuantum fiziği derslerinde kullanılan işlemci formalizmi, çoğu kez soyut olarak kalmakta ve öğrenciler tarafından yeterince anlaşılamamaktadır. Bu çalışma kapsamında, kuantum mekaniksel olguların geometrik optik araçları vasıtasıyla incelenebileceğinden yola çıkılarak sıra değiştirme bağıntılarının deneysel bir yöntem kullanılarak somutlaştırılması ve bu yolla daha kolay ve kalıcı öğrenmelerin sağlanması hedeflenmiştir. Deney içeriği ve matematiksel formalizm, çalışma içerisinde konuyla ilgili referans kitaplarla ilişkilendirilerek açıklanmıştır. Çalışma kapsamında kullanılan deney araçlarının kolay erişilebilir ve ekonomik olmalarına özen gösterilmiştir. Bu deneyin, kuantum fiziği içerikli derslerin verildiği başta fizik, fizik öğretmenliği ve fen bilgisi öğretmenliği programları olmak üzere, ilgili laboratuar uygulamalarında ve teorik dersleri destekleyen gösteri deneyi formatında kullanılabileceği düşünülmektedir.

Semra UÇAR

Karl Raimund Popper, yirminci yüzyılın en önemli bilim felsefecilerinden biridir. Felsefede ‘eleştirel akılcılık’ dediği yaklaşımı, hem sosyal bilimler hem de doğa bilimlerinde oldukça etkili olmuştur. Popper’ın bu yaklaşımı, fizik felsefesinde de karşılık bulmuştur. O, fizik felsefesinde özellikle kuantum mekaniğinin temellerini sorgulayarak, modern kuantum fiziğinin yaratıcılarının başarılarını, bilim dehalarının şimdiye kadar gösterdiği başarıların en büyüğü olarak değerlendirmiştir. Yaklaşık 60 yıl boyunca kuantum fiziği konusundaki tartışmaların ön saflarında yer alarak, bir dizi seçkin fizikçi ile sert tartışmalara girmiştir. Felsefe ve fiziğin hızla birbirinden uzaklaştığı bir dönemde, onun felsefi ve yöntem bilimsel sorgulamaları fizik camiasında da dikkat çekmiştir. Böylelikle Popper, kuantum mekaniğinin anti- realist ve enstrümantalist Kopenhag yorumunun önde gelen muhaliflerinden biri olarak adından söz ettirmiştir. Kopenhag yorumunu çürütmek ve bilimsel gerçekçiliği doğrulamak amacıyla Popper, Heisenberg belirsizlik bağıntılarının yeniden yorumlanması gerektiğini savunmuştur. Bu çalışma, onun Kopenhag yorumuna karşı geliştirdiği eleştirel yaklaşımını, Heisenberg belirsizlik ilkesi üzerinden ortaya koymayı hedeflemektedir.

Mehmet Altan Kurnaz, Aslı Kurnaz

Mehmet Zahit SEZER

20. yüzyılın önde gelen fizikçilerinden Erwin Schrödinger, gerçekten sorulmaya değer ve cevaplanması elzem olan sorunun peşine düşüyor ve "insan nedir?" sorusunu yaşadığı dönemdeki "doğa bilimi" ve "anlam" krizleri üzerinden ele alıp metafizik bir araştırmaya soyunuyor. Kuantum teorisinin Newtoncu klasik fizik ile hesaplaşmasından doğan doğa bilimi krizini aşmak için modern Batı medeniyeti mensuplarının, fikir babaları olarak daimi bir ısrarla referans gösterdiği Antik Yunan filozoflarını yardıma çağırmayı teklif ederken anlam krizini ise "mekanik nedensellik" ve "özgür fail neden olarak insan" gerilimi arasında, kuantum teorisi ile birlikte gelişen ve değişen çağdaş fizik kavrayışını hesaba katarak çözmeyi öneriyor. Biz bu yazıda onun muhtelif zamanlarda halka açık ders dizilerinin bir araya getirilmesi ile vücuda gelen "Doğa ve Yunanlar & Bilim ve Hümanizm" adlı eserini, Schrödinger'i doğa bilimi krizi ve anlam krizi ile yüzleşen bir filozof olarak konumlandırmak sureti ile inceleyeceğiz ve metnin satır aralarına inerek Schrödinger'in varlık ve bilgide yeniden bir birlik tesis etme arzusu üzerinden aslında nasıl bir hikmet talibi olduğunu göstermeye çalışacağız.