De reeks van voordrachten waarin dit past gaat in het algemeen over het experiment.Ik zou de nuance iets anders willen leggen : eerder spreken over de waarneming dan over het experiment; de waarneming dan, gezien in het licht van de theorie en in het bijzonder van de quantum-me chanica.Het experiment is nauw verwant met waarneming ; het is een waarneming onder speciale geselecteerde omstandigheden die we goed beheersen en die we eenvoudig uitgezocht hebben om over bepaalde probleemstellingen informatie te krijgen; eenvoudige omstandigheden maar ook eenvoudige objecten.Dit is een van de kenmerken van de natuurkunde temidden van de natuurwetenschappen, dat die zulke eenvoudige objecten van onderzoek gel{ozen he eft, maar daar soms ook diep in is doorgedrongen en zich daarbij weI eens ver van het aanschouwelijke verwij dert.De wiskunde is misschien nog een eenvoudiger vak, maar dat noem ik geen natuurwetenschap.In de geo-fysica daarentegen gaat het om veel grotere hoeveelheden materiaal en daar is de statistische benadering een meer belangrijke rol gaan spelen, zoals ook in de biologie.In de zuivere klassieke natuurkunde speelt de statistiek ook weI een rol en in de quantum-mechanica wordt die rol nog fundamenteler.Maar t.o.v.het experiment onderscheidt de quantum-mechanica zich niet zo fundamenteel van de klassieke natuurkunde.Er zijn in de quantum-mechanica en andere moderne gebieden van de natuurkunde weI bepaalde interessante aspecten aan het experiment; grote verfijning van bepaalde instrumenten en de grote machines die meer en meer nodig zijn en die zo kostelijk worden dat een land dit langzamerhand niet meer kan betalen.(Om sommige experimenten te bekostigen zal meer en meer de samenwerking van alle landen van de wereld nodig zijn).De quantum-mechanica onderscheidt zich echter meer fundamenteel van de klassieke natuurkunde op het vlak van de waarnemingen ; het zal dus interessant zijn wat meer op de functie van de waar-(*) Deze tekst werd geredigeerd door E. Vel'meersch op basis van een bandopname van de lezing die professor Groenewold gehouden heeft in onze voordrachtencyclus.
De reeks van voordrachten waarin dit past gaat in het algemeen over het experiment.Ik zou de nuance iets anders willen leggen : eerder spreken over de waarneming dan over het experiment; de waarneming dan, gezien in het licht van de theorie en in het bijzonder van de quantum-me chanica.Het experiment is nauw verwant met waarneming ; het is een waarneming onder speciale geselecteerde omstandigheden die we goed beheersen en die we eenvoudig uitgezocht hebben om over bepaalde probleemstellingen informatie te krijgen; eenvoudige omstandigheden maar ook eenvoudige objecten.Dit is een van de kenmerken van de natuurkunde temidden van de natuurwetenschappen, dat die zulke eenvoudige objecten van onderzoek gel{ozen he eft, maar daar soms ook diep in is doorgedrongen en zich daarbij weI eens ver van het aanschouwelijke verwij dert.De wiskunde is misschien nog een eenvoudiger vak, maar dat noem ik geen natuurwetenschap.In de geo-fysica daarentegen gaat het om veel grotere hoeveelheden materiaal en daar is de statistische benadering een meer belangrijke rol gaan spelen, zoals ook in de biologie.In de zuivere klassieke natuurkunde speelt de statistiek ook weI een rol en in de quantum-mechanica wordt die rol nog fundamenteler.Maar t.o.v.het experiment onderscheidt de quantum-mechanica zich niet zo fundamenteel van de klassieke natuurkunde.Er zijn in de quantum-mechanica en andere moderne gebieden van de natuurkunde weI bepaalde interessante aspecten aan het experiment; grote verfijning van bepaalde instrumenten en de grote machines die meer en meer nodig zijn en die zo kostelijk worden dat een land dit langzamerhand niet meer kan betalen.(Om sommige experimenten te bekostigen zal meer en meer de samenwerking van alle landen van de wereld nodig zijn).De quantum-mechanica onderscheidt zich echter meer fundamenteel van de klassieke natuurkunde op het vlak van de waarnemingen ; het zal dus interessant zijn wat meer op de functie van de waar-(*) Deze tekst werd geredigeerd door E. Vel'meersch op basis van een bandopname van de lezing die professor Groenewold gehouden heeft in onze voordrachtencyclus.
De limieten van het experiment in de BiologieHet is een algemeen aanvaard feit dat aan de gegevens verkregen door experimenten een min of meer uitgesproken onzekerheid verbonden is, die te wijten is aan verschillende factoren.Een eerste factor is de fout die men bedrijft bij het aflezen van het experiment.Deze fout, de meetfout, hangt rechtstreeks af van de precisie van de experimentele opstelling en van het experimenterend subjekt.Deze onzekerheid speelt echter geen fundamentele rol, daar zij, in principe althans, door herhaalde metingen van hetzelfde objekt door verschillende subj ekten, willekeurig klein kan worden gemaakt.Een tweede faktor is de prijs van de verkregen informatie, zoals BRIL-LOUIN het uitdrukt.Het resultaat van een experiment is immers een informatiewinst, hetgeen overeenkomt met een lokale vermindering van de entropie.Deze informatiewinst moet echter worden betaald door een stijgen van de entropie ergens in het systeem objekt-waarnemer.Deze entropievermeerdering, een rechtstreeks gevolg van de tweede wet der thermodynamica, is gelijk aan of groter dan de entropievermindering overeenkomend met de informatiewinst.De verhouding gewonnen informatie op entropievermeerdering noemt BRILLOUIN de thermodynamische efficientie van het experiment.Theoretisch kan deze effidentie g~Jj.ikaan 1 zijn, maar in de praktijk is zij meestal veellager, omdat een experiment een irreversibel proces moet daarstellen.Deze vorm van onzekerheid is inhaerent aan elk experiment, maar speelt in de biologie een grote rol, omdat de grote informatieinhoud van een kompleks organisme met zich meebrengt dat de kennisname ervan gepaard gaat met het verbruik van een extravagante hoeveelheid entropie (ELSASSER 1958).Een derde onzekerheidsfaktor is een gevolg van de quantummechanische aspekten van sommige experimenten.Deze fundamentele onzekerheid speelt een grote rol in de microfysica, waar zij tot uiting komt in de onzekerheidsrelaties van Heisenberg en het komplementariteitsbeginsel van Bohr.Eenvoudig voorgesteld komen deze principes hierop neer dat de vermindering van de onzekerheid nopens een bepaalde grootheid gepaard gaat
Ik, Berry Aarts Middelbeers. NL heb de laatste tijd veel nagedacht over het uitgangspunt zoals Einstein, Bohr en anderen dachten over determinisme en indeterminisme. Vrije wil en hoe de mens aankijkt tegen het universum. Alsof we allen, zowel biologisch als niet biologisch gevormde wezens, of materiaal, onszelf kunnen beschouwen als losse eenheden. Ook vele ander wetenschappers zelfs tot op heden kijken als waarnemer naar de wereld om zich heen en beschouwen deze bevindingen als buitenstaand waarnemer van hetgeen ze onderzoeken. Bijvoorbeeld het dubbel split experiment. Ook andere studies worden verricht en interpreteren of ze buiten hun wereld afspelen maar de onderzoekers en wetenschappers zijn allemaal onderdeel van het universum zonder dat te beseffen. Dat wordt ineens duidelijk bij het gedachte-experiment van het stilstaand universum. Sommigen komen daar dicht bij zoals bijvoorbeeld Sabine Hossenfelder met haar visie over vrije wil of Stephen Walmart die het hele universum zien als een gigantisch van te voren bepaalds proces maar ze zien zichzelf nooit als onderdeel. Zelfs t' Hooft en Stephen Hawking beschouwen het als losse ongebonden onderzoekswerelden waar ze als afstandelijke wetenschappers iets over dachten te menen. Ik heb de idee dat ik hiermee een radicaal nieuwe weg in sla. Kun je mij helpen om, nu ik heel veel onderzoek daarnaar heb gedaan via de vele eerder gestelde vragen aan jou, om een proefschrift samen te stellen wat ik op Zenodo kan plaatsen als een radicaal nieuw inzicht. Mocht je daar nog aanvulling aan willen geven of mij van raad willen voorzien dan wordt dat zeer door mij gewaardeerd. Neem daarbij ook mijn eerder gesteld vragen rond dit thema mee en mijn eerder gepubliceerde proefschrift.Dit is dan ook het vastleggen van mijn ideeen rond het universum dat eigenlijk alles bepaald tot op quantumniveau. Niets is toeval. Ook het hele evolutiegebeuren is vanuit het universum bepaald en niet vanuit de mens of welk biologisch gegevens dan ook. Uiteindelijk is ALLES een proces van het universum..
Kwantummeganika is 'n uiters suksesvolle teorie, maar ten spyte daarvan strook dit nie met ons ervaring op die makroskopiese of klassieke vlak nie.Hierdie spanning tussen die kwantum en klassieke wêrelde en die oorgang tussen hulle word na verwys as die meetprobleem.Hier gee ons 'n oorsig van die meetprobleem in die konteks van die dubbel spleet eksperiment.Ons definieer aan die hand hiervan die probleem en identifiseer twee hoof aspekte, naamlik die probleem van makro-objektiwiteit, die afwesigheid van superposisie van makroskopiese voorwerpe, en die probleem van uitkomste, die seleksie van 'n enkele uitkoms by die meting van 'n superposisie.Drie verdere verwante, en meer tegniese, probleme is ook geidentifiseer.'n Gedetaileerde oorsig word gegee van die omgewings dekoherensie en die dinamiese reduksie programme aangesien hulle algemeen as die mees realistiese benaderings tot die metings probleem gesien word.Omgewings dekoherensie kom voor wanneer 'n stelsel swak met die omgewing wisselwerk en die dinamiese reduksie program behels nie-lineêre stogastiese wysigings tot die Schrödinger vergelyking wat die natuurlike reduksie van die golffunksie teweeg bring.Ons merk an dat beide programme die invoering van eksterne, bykomende vryheidsgrade behels, die omgewing in die geval van dekoherensie en 'n bykomende stogastiese veld in die geval van dinamiese reduksie.Hierdie gemeenskaplikheid word ook kortliks gedemonstreer en bespreek.
Wir wissen heute — was griechische Philosophen vorausgeahnt haben —, daß die Materie, so, wie sie greifbar und sichtbar vor uns liegt, sich zusammensetzt aus ungeheuer vielen unsichtbaren kleinen Körperchen, Atome genannt. Unser diesbezügliches Wissen ist keineswegs alt — obwohl die von den Griechen übernommene Atomvorstellung seit Anbeginn der abendländischen Naturwissenschaft als anschaulicher Leitgedanke der naturwissenschaftlichen Forschung und naturwissenschaftlichen Vorstellungsbildung eine ganz entscheidende Rolle gespielt hat. Aber erst in unserem Jahrhundert ist das, was bis dahin Vermutung, Spekulation oder der Entwicklung vorauseilende Phantasie gewesen war, zum Rang einer durch unmittelbare experimentelle Beweise erhärteten festbegründeten wissenschaftlichen Erkenntnis erhoben worden. Man kann deshalb sagen, daß unser Jahrhundert für die Physik geradezu das Jahrhundert der Atomforschung ist; und eine Darstellung des Gedankeninhalts der modernen Physik hat vor allem von dieser Erfassung und Erforschung der Atome zu berichten.
Wir haben als eilige Wanderer die Gebiete der physikalischen Forschung durchwandert; und indem wir ganz darauf verzichtet haben, die schweren Waffen der Mathematik mitzunehmen, haben wir uns sozusagen auf die Rolle eines Kriegsberichterstatters im Gelände der physikalischen Forschungsarbeit beschränkt, der sich damit begnügen muß, einige Stimmungsbilder von dem dortigen Geschehen aufzufangen, ohne ernstlich auf die strategischen und technischen Probleme einzugehen. Wir sind an reichen Wissensgebieten von großer Mannigfaltigkeit und Schönheit ihres Inhalts schnell vorübergegangen, um nicht in der Betrachtung der Einzelheiten die großen Leitlinien der Gedankenentwicklung aus den Augen zu verlieren. Wenn wir jetzt dazu übergehen, das Gedankengebäude zu betrachten, in welchem das moderne physikalische Denken triumphiert über die scheinbar so hoffnungslosen Paradoxien und Schwierigkeiten, die uns in der quantenphysikalischen experimentellen Erfahrung entgegentraten, dann werden wir in noch höherem Grade Bescheidung üben müssen. Ohne das Schwergewicht der experimentellen quantitativen Beweise für den gedanklichen Inhalt und die mathematischen Gesetze der heutigen Quantentheorie hier erkennbar und fühlbar machen zu können, müssen wir es uns genug sein lassen, den philosophisch-erkenntnistheoretischen Charakter dieser Theorie uns andeutungsweise klarzumachen. Aber auch dafür muß der Verfasser, der dem Leser hierzu den Zugang erleichtern möchte, um ganz besondere Aufmerksamkeit bitten.
Dit onderzoek van de werkelijkheid loopt als een spannende detectiveroman. Het onderzoek maakt gebruik van een hierarchie van ruimtes die verschillende gradaties van gecompliceerdheid vertonen. Het vinden van meer gecompliceerde ruimtes vormt geen groot probleem. Dit blijkt namelijk vrij eenvoudig. De stap naar een meer gecompliceerde vorm gaat steeds gepaard met een aantal significante beperkingen en het begrijpen waar deze beperkingen vandaan komen vormt een veel groter probleem. De huidige wiskunde is maar net in staat om de beperkingen van de Hilbertruimte te verklaren. Dat geldt niet meer voor het systeem van Hilbertruimten dat in dit document de Hilbert opslagruimte genoemd wordt. De huidige wiskunde kan de beperkingen en de nieuwe verschijnselen van deze structuur niet verklaren. Dit feit zal vooral hen die nieuwsgierig zijn naar de structuur en het gedrag van de fysieke werkelijkheid interesseren. De aanpak wijkt sterk af van de gebruikelijke weg en levert andere inzichten. De gebruikelijke weg tracht nieuwe inzichten af te leiden uit wat we weten over de klassieke natuurkunde. Het verhaal maakt duidelijk dat alleen wiskunde geen volledig beeld van de werkelijkheid kan bieden terwijl ook alleen meten de werkelijkheid ook niet bloot kan leggen. De kombinatie van wiskunde en experimenteren levert nog het meeste resultaat op.