Zasada komplementarności a filozofia

Tadeusz Pabjan

Željko Škuljević

Andrzej Łukasik

Niels Bohr and the problem of the objectivity of cognizance Głównym punktem mej argumentacji jest teza, że do obiektywnego opisu i harmonijnego pojmo wania trzeba niemal w każdej dziedzinie wiedzy wziąć pod uwagę warunki, w których zbieramy doświadczenie.-Niels Bohr W filozoficznej myśli Bohra podstawowe znaczenie dla zagadnienia obiek tywności poznania ma zasada komplementarności, która stanowi centralną ideę sformułowanej wspólnie z Heisenbergiem kopenhaskiej interpretacji mechaniki kwantowej.Jest ona schematem interpretacji doświadczeń w dziedzinie mikrofizyki w przypadku, gdy oddziaływanie między obiektem a przyrządem pomia rowym stanowi integralną część zjawiska.Zasada komplementarności wyraża, w rozumieniu Bohra, racjonalną modyfikację aparatury pojęciowej w dziedzi nie przekraczającej stosowalność pojęć fizyki klasycznej.Rozumiana jako pojęcie teoriopoznawcze, prowadzi do odrzucenia ostrego przeciwstawienia podmiotprzedmiot oraz podania w wątpliwość sensowności tradycyjnej opozycji realizm idealizm epistemologiczny.Odkrycia w dziedzinie fizyki atomowej prowadzą do "odrzucenia pewnych założeń dotychczas uważanych za niezbędne w fizycznym opisie zjawisk"6.Pro wadzi to do prób wypracowania nowej, szerszej perspektywy opisu rzeczywistości fizycznej.Sformułowaną na podstawie badań nad atomistyczną strukturą materii zasadę komplementarności Bohr uważał właśnie za rozszerzenie obiektywnego opisu przyrody w dziedzinie wykraczającej poza stosowanie pojęcia przyczy-.nowości i próbował stosować również poza dziedziną fizykiw biologii czy psychologii.Jako przykłady wykrycia dzięki rozwojowi fizyki nie zauważanych uprzednio epistemologicznych założeń Bohr podaje analizę pojęcia równoczesności, prowa dzącej Einsteina do szczególnej teorii względności i rewizję problemu obserwacji w dziedzinie zjawisk atomowych zapoczątkowaną przez Heisenberga.

J.P. McEvoy, Oscar Sergio Zárate

A. A. Maksimov, Iliya V. Kuznetsov, M. E. Omel Ianovs Kyi

Michał Zieliński

To, co pozwala nam w miare sprawnie poruszac sie w świecie, związane jest z zasadą przyczynowości. W dziecinstwie uczymy sie, ze reka wlozona w ognisko bedzie poparzona, w szkole dochodzi wiedza, ze kwas nalezy wlewac do wody, a po ślubie wiemy juz, ze zona ma zawsze racje. Szcześliwie dla nas obszar, w ktorym dziala zasada nieoznaczoności, a zatem nie wiadomo co stanie sie jezeli wystąpi zjawisko A, jest dośc niewielki i ograniczony do wielkości, zwanych kanonicznie sprzezonymi w sensie formalizmu hamiltonowskiego.