Bere lehen pausoak eman zituenetik kuantikak eraso asko jasan ditu; izan ere, naturaren ikuspegi oso berezia eskeintzen digu, betidanik onartu izan diren hipotesi asko hankaz gora ipiniz. Lan honetan teoria horrek jasan zuen eraso bortitzenetako bat aztertzen da: EPR paradoxa hain zuzen. Paradoxa honek kuantikaren lokaltasun eza agerian uzten du, baina lokaltasun hori ez da erlatibitateak eskatzen duena. Paradoxak bi aukeren artean erabakitzera behartzen gaitu: kuantika teoria osoa da ala ez da. Ez bada teoria osoa eraikitzeke dagoen teoria boteretsuago baten aitzindaria da eta teoria berri horrek kuantikak baino informazio gehiago emango liguke aztertzen ditugun sistemei buruz. Teoria osoa bada, berriz, eskuragarria den informazio guztia ematen digu kuantikak. Bi aukera horien artean esperimentalki aukeratzeko Bell-ek bere izeneko ezberdintzak argitaratu zituen. Esperimentuak egin dira eta, dirudienez (nahiz eta oraindik fisikari askok esperimentuei beste interpretazio batzuk ematen dizkieten hauen emaitzak ez onartzeko) kuantika teoria osoa da eta ez da existitzen bera baino informazio gehiago eskein dezakeen teoriarik.
Bere lehen pausoak eman zituenetik kuantikak eraso asko jasan ditu; izan ere, naturaren ikuspegi oso berezia eskeintzen digu, betidanik onartu izan diren hipotesi asko hankaz gora ipiniz. Lan honetan teoria horrek jasan zuen eraso bortitzenetako bat aztertzen da: EPR paradoxa hain zuzen. Paradoxa honek kuantikaren lokaltasun eza agerian uzten du, baina lokaltasun hori ez da erlatibitateak eskatzen duena. Paradoxak bi aukeren artean erabakitzera behartzen gaitu: kuantika teoria osoa da ala ez da. Ez bada teoria osoa eraikitzeke dagoen teoria boteretsuago baten aitzindaria da eta teoria berri horrek kuantikak baino informazio gehiago emango liguke aztertzen ditugun sistemei buruz. Teoria osoa bada, berriz, eskuragarria den informazio guztia ematen digu kuantikak. Bi aukera horien artean esperimentalki aukeratzeko Bell-ek bere izeneko ezberdintzak argitaratu zituen. Esperimentuak egin dira eta, dirudienez (nahiz eta oraindik fisikari askok esperimentuei beste interpretazio batzuk ematen dizkieten hauen emaitzak ez onartzeko) kuantika teoria osoa da eta ez da existitzen bera baino informazio gehiago eskein dezakeen teoriarik.
Juan Ignacio Cirac oso argi mintzatu da: fisikari kuantikoen etorkizunerako proiekzioa ordenagailu kuantikoz beteta dago. Oso makina ahaltsuak izango direla esaten du, kodetutako edozein informazio deskodetzeko ahalmena izango dutelako. "Ez bada kodetze-sistema bera ere fisika kuantikoa erabiliz egiten", esan du. Enkriptazio kuantikoa existitzen da, eta, ustez, hori erabiliz baino ezin izango zaio aurre egin ordenagailu kuantikoen ahalmenari. Oso kontu zirraragarria da fisikari batentzat; horregatik, Juan Ignacio Ciracek bietan egiten du lan, ordenagailu eta enkriptazio kuantikoak garatzen.
Bu çalışma; modern kuantum mekaniğinin en büyük açmazlarından biri olan dalga-parçacık ikililiğini ve "gözlemci etkisini", mistik veya soyut matematiksel kabullerden (dalga fonksiyonunun çökmesi) arındırarak, İki Öz Teorisi kapsamında tamamen mekanik ve lokal bir madde-alan etkileşimiyle çözüme kavuşturmaktadır. Teoriye göre, evrensel uzay homojen bir boşluk değil; santimetreküpte trilyonlarca alt parçacıktan oluşan, dinamik bir kuantum alanıdır (İlk Öz / Karanlık Madde). İlk Öz’ün temel doğası, baryonik (normal) madde varlığına göre refleks değiştirmesidir: Madde yokken durağan/geçirgen, madde varken tutucu/kavrayıcıdır. Bu tez; çift yarık deneylerinde (foton, elektron veya makro-moleküller fark etmeksizin) ölçüm cihazının varlığının veya zayıf ölçüm modlarındaki kademeli geçişlerin, parçacığın kendisinde hiçbir yapısal değişim yaratmadığını; değişimin tamamen parçacığın içinde ilerlediği İlk Öz Alanı'nın akışkanlık/direnç katsayısında meydana geldiğini empirik verilerle ortaya koymaktadır
5G (bostgarren belaunaldiko komunikazio zelularrak) sareen helduerarekin, komunikazio zelularrak inoiz baino zerbitzu gehiago eskaintzen dituzte. Gizarteak zerbitzu horietatik onura atera ditzan, 5G sareak segurtasun eta fidagarritasun maila altuak eskaini behar dituzte. 5G sareak segurtatzeko IPsec (Internet Protocol Security) bezalako protokoloak erabiltzen dira. IPsec protokoloa gako kriptografiko simetrikoetan oinarritzen da. Gako hauek Diffie-Hellman algoritmoa bezalako tekniken bitartez banatzen dira, esate baterako, IKE (Internet Key Exchange) protokoloaren barne erabilita. Baliteke gako banaketa teknika horiek, gaur egun gakoak era seguruan banatzeko erabilgarriak izan arren, etorkizunean egon daitezkeen konputazio kuantikoan oinarritutako erasoak saihesteko nahikoa ez izatea. Arazo hau konpontzeko proposatu diren teknologien artean, QKD (Quantum Key Distribution) etorkizun handiko hautagai gisa kokatu da. Proiektu honen helburua gaur egun erabiltzen diren gako banaketa metodoak QKD-arekin ordezkatzea da, eraso kuantikoen aurka sendoak diren gako banaketa protokoloak sortzeko. Helburua lortzeko, enfasi handia jarriko da IPsec protokolo taldean eta horren erabileran 5G sareen barne. Proiektuaren emaitzak aztertuko dira, eta gaur egun erabiltzen diren metodo eta protokoloekin alderatuko dira.
Newton fiziğinde köklü bir yere sahip olan nedensellik ilkesi, maddenin parçacıklı yapısının keşfinden sonra gelişen kuantum fiziğinde ortaya çıkan süreksizlik, belirsizlik, dalga fonksiyonunun çöküşü gibi bulgularla ciddi şekilde sorgulanır ve hatta reddedilir hale gelmiştir. Nitekim kuantumun Kopenhagcı yorumu, makro düzeyde istatistiksel bir nedensellikten söz edebilsek bile, mikro düzeyde doğaya içkin bir nedenselliğin bulunmadığını savunmuştur. Buna karşın Einstein ve onu izleyen kimi fizikçiler, kuantum teorinin eksik olabileceğini veya farklı yorumlanabileceğini, bu yüzden doğaya içkin nedenselliğin reddi konusunda aceleci davranmamak gerektiğini savunmuşlardır. Onlara göre, belki de mikro düzeyde nedenselliğin aleyhine gibi görünen durumlar, ontolojik değil epistemolojik kaynaklıdır; bundan emin olmak gerekir. Bu iddia aslında sorunu felsefi bir bağlama taşımakta, ontolojik ve epistemolojik olan arasında bir ayrım yaparak, epistemik gerekçelerle ontolojik nedenselliğin reddinin sorunlu olabileceğini ima etmektedir. Ancak süreç içerisinde Kopenhagcıların, kuantum düzeyinde, ontolojik bir ilke olarak nedenselliğin işlemediği düşüncesi fizikçilerin çoğunluğunu ikna etmiş ve doğaya içkin bir nedenselliğin bulunmadığı düşüncesi genel kabul görmüştür. Fakat süreç içerisinde Einstein’ı takip ederek bu düşünceye karşı çıkan fizikçiler de yetişmiştir. İşte bu çalışmanın amacı, kuantum fiziğinin Kopenhag yorumuna karşı Einstein ile başlayan ve doğaya içkin nedenselliğin bulunduğu iddiasını dillendiren yaklaşımın geldiği noktayı, Einstein sonrası çalışmalar ve yorumlar ışığında ortaya koymaktır. Böylelikle aslında, doğaya içkin bir nedenselliğin bulunup bulunmadığı konusundaki tartışmaların tümüyle sonlanmadığını, bu konuda hala felsefi ve bilimsel düzlemde lehte ve aleyhte pek çok argümanın geliştirildiğini göstermeyi umuyoruz.
espanolSurgida en las costas de Jonia, tras la fisica y a modo de reflexion impulsada por la idea de la fisica, la filosofia tuvo un segundo nacimiento en el siglo XX, sobre todo en Europa, como consecuencia de las aporias reencontradas por la fisica. En esta ocasion, lo que mueve a la fisica es una crisis generada en sus propios cimientos, surgida en los mismos postulados que la hicieron posible. Uno de los aspectos que destacaremos es que la fisica actual vuelve a dar el paso que ya dio en el pasado, puesto que, en ambos casos y por diferentes vias, se pone de manifiesto que la exploracion de la naturaleza de las cosas es indisociable del cuestionamiento sobre la naturaleza de quien realiza dicha exploracion. EnglishEmerging on the coasts of Ionia, after physics and by way of reflection promoted by the idea of physics, philosophy underwent a second birth in the 20th century, especially in Europe, as a result of the aporiae reencountered by physics. On this occasion, what motivates physics is a crisis generated in its very foundations, arising from the same tenets that made it possible. One of the aspects we will highlight is that physics as such has taken a step forward, like it did in the past, in that in both cases and via different routes, it reveals that the exploration of the nature of things is inseparable from questioning the nature of who did the exploring. francaisNee sur les cotes ioniennes, apres la physique et en guise de reflexion issue de l'idee de physique, la philosophie a connu une renaissance au XXe siecle, essentiellement en Europe, suite aux apories auxquelles la physique se heurtait de nouveau. Cette fois, la physique se retrouve en proie a une crise provoquee par ses fondements memes, enfantee par les postulats l'ayant rendue possible.Il convient de souligner a cet egard que la physique actuelle repete une etape deja franchie dans le passe puisque, dans les deux cas et par des voies distinctes, il devient evident que l'exploration de la nature des choses est indissociable d'un questionnement sur la nature de celui qui realise ladite exploration. euskaraJoniako kostaldeetan sortua, fisikaren ondotik eta fisikaren hariak bultzatutako gogoeta gisa, filosofiak bigarren jaiotza bat izan zuen XX. mendean, batez ere Europan, fisikak berriro aurkitu zituen aporien ondorio gisa. Aukera berri honetan fisika mugiarazten duena krisi bat da, bere zimenduetan beretan, hura posible egin zuten postulatuetan beretan sortua. Nabarmenduko dugun alderdietako bat da gaur egungo fisikak iraganean jada emandako pausoa errepikatzen duela; izan ere, bi kasuetan, eta bide ezberdinetatik, agerian geratzen da gauzen izatearekiko ikuskapena ez dela ikuskapena egiten duen izateari buruzko galdeketatik bereizgarria.